Zanim Jan Kasprowicz stał się jednym z najważniejszych poetów Młodej Polski i rektorem uniwersytetu we Lwowie, był chłopcem z Szymborza – wsi pod Inowrocławiem, która dziś stanowi część miasta. To tutaj upłynęły jego dzieciństwo i wczesna młodość, w realiach codziennej pracy, rodzinnej dyscypliny i życia podporządkowanego rytmowi pór roku.
Kasprowicz urodził się 12 grudnia 1860 roku jako syn Piotra i Józefy z Kloftów. Był jednym z kilkanaściorga dzieci. Rodzina utrzymywała się z niewielkiego gospodarstwa. Warunki życia były skromne, a codzienność wymagała zaangażowania wszystkich domowników. Dzieci od najmłodszych lat uczestniczyły w pracach polowych i obowiązkach domowych.
Dom rodzinny Kasprowiczów był typowym kujawskim gospodarstwem drugiej połowy XIX wieku. Życie toczyło się wokół pracy, Kościoła i lokalnej wspólnoty. W takich warunkach kształtowała się pierwsza wrażliwość przyszłego poety - w bezpośrednim kontakcie z realiami wiejskiego życia, z jego surowością i prostotą.
Ważnym momentem w jego młodości była decyzja o podjęciu nauki w inowrocławskim gimnazjum. Oznaczało to przekroczenie granicy, która w tamtych czasach rzadko była przekraczana przez dzieci chłopskie. Rodzina, mimo ograniczonych środków, wspierała jego edukację. Nauka wymagała jednak wyrzeczeń - zarówno finansowych, jak i społecznych.
Gimnazjum w Inowrocławiu funkcjonowało w realiach zaboru pruskiego. Językiem wykładowym był niemiecki, a polityka germanizacyjna była odczuwalna w codziennym życiu szkoły. Młody Kasprowicz należał do grona uczniów, którzy manifestowali przywiązanie do polskości. Za działalność w tajnych kółkach uczniowskich został nawet aresztowany przez władze pruskie. Było to doświadczenie formacyjne, które zapisało się w jego młodzieńczej biografii.
Okres inowrocławski to nie tylko edukacja, ale także pierwsze przyjaźnie, pierwsze literackie próby i konfrontacja z szerszym światem idei. To tutaj dojrzewała decyzja o dalszej drodze - o studiach, o wyjściu poza lokalny kontekst, o podjęciu ryzyka życia intelektualnego.
Warto pamiętać, że relacja Kasprowicza z rodzinnym domem nie została zerwana w momencie wyjazdu. Kontakty z rodziną były utrzymywane, a pamięć o miejscu pochodzenia towarzyszyła mu przez całe życie. Nawet gdy osiągnął wysoką pozycję społeczną i akademicką, jego biografia pozostawała świadectwem drogi rozpoczętej w niewielkim gospodarstwie pod Inowrocławiem.
Dzisiejszy Inowrocław obejmuje w swoich granicach Szymborze - przestrzeń, w której stał dom rodzinny poety. Choć realia życia zmieniły się diametralnie, świadomość, że właśnie tutaj rozpoczyna się historia Jana Kasprowicza, nadaje temu miejscu szczególny wymiar.
W opowieści o wielkich postaciach kultury łatwo skupić się na momentach spektakularnych: publikacjach, funkcjach, sukcesach. Jednak biografia Kasprowicza przypomina, że każdy z tych etapów ma swój początek w konkretnym domu, w rodzinie, w codzienności. W przypadku Jana Kasprowicza tym początkiem był Inowrocław.
