Irena Stanisława Aniela Dubiska (1897–1989) – skrzypaczka i pedagog, wybitna postać polskiej muzyki klasycznej.
Urodziła się w Inowrocławiu. W 1914 roku ukończyła Konserwatorium Sterna w Berlinie ze złotym medalem klasy mistrzowskiej prof. M. Grünberga, a następnie doskonaliła umiejętności pod kierunkiem Bronisława Hubermana i Carla Flescha. Koncertowała w całej Europie, występując m.in. z Hubermanem i Claudiem Arrau. W 1919 roku zadebiutowała w Warszawie, wykonując koncert Brahmsa, i jako pierwsza interpretowała utwory Karola Szymanowskiego. Chętnie wykonywała też kompozycje Mieczysława Karłowicza i Henryka Wieniawskiego.
W 1930 roku założyła Polski Kwartet Muzyczny, który działał z powodzeniem do 1939 roku. Podczas okupacji inspirowała powstanie warszawskiego kwartetu smyczkowego, występując na tajnych koncertach i dla rannych powstańców w 1944 roku.
Od 1919 roku prowadziła działalność pedagogiczną, początkowo w warszawskim konserwatorium, a od 1946 w Wyższej Szkole Muzycznej w Łodzi i Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Warszawie. Wykształciła wielu wybitnych skrzypków, w tym Wandę Wiłkomirską, M. Brylankę i Piotra Janowskiego. Była jurorem wszystkich konkursów skrzypcowych im. H. Wieniawskiego do 1981 roku oraz uczestniczyła w jury konkursów w Genewie i Brukseli.
W 1946 roku została mianowana profesorem nadzwyczajnym, a w 1956 profesorem zwyczajnym. Opracowała wiele utworów skrzypcowych, wykonując m.in. dzieła Bacha, Wieniawskiego, Paderewskiego, Szymanowskiego, Karłowicza i Bacewiczówny. Aktywnie uczestniczyła w Stowarzyszeniu Artystów Muzyków oraz Stowarzyszeniu Polskich Artystów Lutników, wchodząc w skład Prezydium Narodowej Rady Kultury.
Była wielokrotnie nagradzana i odznaczana: Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą i Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Orderem Sztandaru Pracy I i II klasy. Uhonorowano ją też tytułami honorowego obywatela Poznania i Lublina.
Związek z Inowrocławiem trwał przez całe życie - występowała tu po raz pierwszy w 1910 roku, a kolejne koncerty dała w 1916, 1926, 1938 i 1948 roku, często przeznaczając dochód na cele społeczne. Wspólnie z siostrą Ludomirą, utalentowaną pianistką, dawała też koncerty dla polonii berlińskiej i Polaków z Górnego Śląska.
Źródło: Inowrocławski Słownik Biograficzny, Zeszyt Pierwszy, red. Edmund Mikołajczak.
Grafika: opracowanie własne na podstawie zdjęcia przekazanego dzięki uprzejmości dra hab. Marcina Kopczyńskiego.
