Zapinka celtycka

Na rozwój Inowrocławia i okolic od wieków wpływ miała sól. Olbrzymie znaczenie miał również fakt, że przez dzisiejsze Kujawy biegł z Europy południowej nad Bałtyk szlak bursztynowy. Był on „bramą” ku morzu, a przez to dawał olbrzymie możliwości rozwoju.

Od czasów najdawniejszych bursztyn był surowcem wykorzystywanym do wyrobu przedmiotów symbolicznych i ozdobnych. Już w okresie neolitu - epoce kamienia gładzonego - pojawiły się na Kujawach składy bursztynu (w okolicy Mątew) jak i gotowe wyroby bursztynowe, głównie paciorki; z południa Europy zaczęły napływać pierwsze przedmioty metalowe (np. złote berło sztyletowe znalezione w pobliżu Inowrocławia).

W okresie od około połowy II tys. do poł. I tys. p.n.e. zaprzestano importu bursztynu, by go wznowić pod koniec I tys. przed Chrystusem, kiedy to „złotem północy” zainteresowali się Celtowie. Kupcy celtyccy wytyczyli kierunki szlaków bursztynowych, z których jeden wiódł przez dzisiejsze ziemie polskie, w tym przez Kujawy. Nasz odcinek szlaku bursztynowego prowadził wzdłuż zachodniego brzegu Gopła do przeprawy w Mątwach, a następnie przez Rąbin, Solanki do Gąsek i dalej w kierunku Bałtyku przez przeprawę na Wiśle pod Otłoczynem. Wymiany surowców i towarów dokonywano w sposób coraz  bardziej zorganizowany w wyspecjalizowanych emporiach. W I tys. po Chrystusie handel jantarem przejęli kupcy rzymscy rozwijając go na znacznie większą skalę dzięki szerokiemu popytowi na bursztyn na rynkach Imperium Rzymskiego, m.in. w Akwilei. Przepływ przez Kujawy importowanego bursztynu przyczynił się do powstania wielu pracowni obróbki tego surowca (m.in. warsztaty odsłonięte nad  Bachorzą – Konary, Głoskowo, Kuczkowo, a w okolicy Inowrocławia - w Jacewie,  Łojewie i  Rąbinie oraz w rejonie Gąsek).

Kontakty handlowe ludów Kujaw z obcymi kupcami owocowały m. in. napływem na te tereny wielu wyrobów pochodzenia zachodnio- i południowoeuropejskiego, w tym monet (np. skarb monet greckich ze strefy zdrojowej i skarb złotych monet celtyckich ze Sławęcinka). Natomiast liczne znaleziska denarów rzymskich w osadach pochodzących z pierwszych stuleci naszej ery świadczą o ówczesnym upieniężnieniu lokalnego rynku.

Szerokie kontakty ówczesnych mieszkańców Kujaw sprawiły, że dzisiejszy Inowrocław (Askaukalis) już od czasów prahistorycznych pełnił ważną rolę na mapie starożytnej Europy.

Od września 2011 roku w Kujawskim Centrum Kultury otwarta została stała wystawa archeologiczna "Askaukalis Inowrocław". Wystawa zajmuje oficynę budynku przy ul. Kasztelańskiej, posadowionym na murze obronnym, opasującym miasto w średniowieczu. Najstarsze zabytki eksponowane na wystawie pochodzą z okresu neolitu (4,3 tys. p.n.e - 1,9 tys. p.n.e.) i są to: naczynia kultury pucharów lejkowatych (4 tys. - 2,5 tys. p.n.e.) i kultury amfor kulistych (3 tys. - 1,7 tys. p.n.e.), a także przedmioty dokumentujące początki brązownictwa na Kujawach. Sporo miejsca poświęcono historii regionu, szlaku bursztynowego i Askaukalis. Na wystawie znajdują się interesujące i cenne zabytki, w tym łyżwy i płozy z kości, grzebienie z poroża, przęśliki tkackie, srebrne monety rzymskie (I/II wiek n.e.), antropozoomorficzna zapinka celtycka (II wiek p.n.e.), jak również drewniana stępa do produkcji kaszy, licząca ok. 1 700 lat i będąca najstarszym zachowanym zabytkiem tego typu w „barbarzyńskiej" części Europy.